झाडांचा खाऊ - Compost

आपल्या वाढीसाठी, निरोगी व सुदृढ राहण्यासाठी जशी प्रथिने, जीवनसत्वे, इत्यादींची आवश्यकता असते त्याच प्रकारे झाडांनाही वाढीसाठी, रोगांशी लढा देण्यासाठी जीवनसत्वे, minerals, इत्यादींची गरज असते. जे त्यांना खतापासून मिळतं. त्यालाच आपण "झाडांचा खाऊ" म्हणू. खतांच्या बराच प्रकारांमधील एक प्रकार म्हणजे "कंपोस्ट". कंपोस्ट आपण घरच्या घरी, घरात असणाऱ्या टाकाऊ वस्तूंपासून बनवू शकतो.

कंपोस्ट बनवण्याचे साहित्य :

१.एक जुना म्हणजेच वापरात नसलेला माठ (जिथे नळ आहे तो काढून टाकावा त्यामुळे तिथे हवा जाण्या- येण्यास आणि अतिरिक्त पाणी बाहेर येण्यास जागा होईल). जर माठ उपलब्ध नसेल तर जुनी बादली किंवा टब घ्यावा व त्याला खालून छिद्र पाडावे (पाण्याचा निचरा होण्यासाठी व aerationसाठी)

२. माती, ३. आधी बनवलेलं कंपोस्ट किंवा शेणखत, ४. पाणी, ५. ओला कचरा - नायट्रोजन (kitchen waste म्हणजेच उरलेले अन्न, भाज्यांची सालं, ज्यांचं विघटन होऊ शकत असा कचरा), ६. वाळलेली पानं - कार्बन

कृती : 

माठात सर्वात आधी माती टाकावी नंतर आधी तयार केलेलं खत किंवा शेणखत त्यानंतर ओला कचरा त्याच्यावर वाळलेली पानं नंतर परत माती आणि सर्वात शेवटी हे मिश्रण एकजीव करण्यासाठी पाणी घालावे. ही cycle प्रत्येक वेळी repeat करावी.

वाळलेली पानं आणि ओला कचरा यांचे प्रमाण समान ठेवावं (१:१). आणि माती मुठभर घालावी. दर ७-८ दिवसांनी हे मिश्रण खालीवर करावे जेणेकरून aeration राहील. कंपोस्ट कोरड झालं की त्यात पाणी घालावे.

कंपोस्ट मध्ये कोणते पदार्थ टाकावेत ?

जे मातीपासून निर्माण झालं आहे ते सर्व पदार्थ, वस्तू आपण कंपोस्टमध्ये टाकू शकतो. परंतु काही पदार्थ असे असतात ज्यामुळे कंपोस्ट तयार होण्याच्या प्रक्रियेला जास्त वेळ लागतो. Acidic (आम्लीय) पदार्थ, अंड्याच कवच (egg shell), मांस या पदार्थांचं लवकर विघटन (decompose) होत नाही.

कंपोस्ट ची प्रक्रिया जलद करण्यासाठी जो काही कचरा (ओला कचरा) आपण टाकणार आहोत तो बारीक करून टाकावा. कंपोस्ट तयार व्हायला साधारणतः ४० ते ५० दिवस लागतात. जिथे कंपोस्ट तयार करणार आहोत ती जागा नेहमी साफ ठेवावी व जरा आडोशाला असावी. जिथे कंपोस्ट बिन ठेवलं असेल त्याच्या आजूबाजूला जर झाडं किंवा रोपटी ठेवायची असल्यास अशी ठेवावी ज्यांना कीड लागत नाही. शक्यतो मातीचं भांडच खत बनवण्यासाठी वापरावं.

या खतामुळे झाडांनाही त्यांचा खाऊ मिळतो आणि आपलं kitechen waste ही परत वापरता येतं (reuse). त्यामुळे हि पाककृती (recipe) "Worth trying" आहे :)